Kryzys – czym jest?
„Kryzys” to słowo, które często pojawia się w dzisiejszych czasach. Codzienność obfituje w sytuacje, które zdają się potwierdzać, że żyjemy w kryzysowym czasie. Media tylko podsycają ten temat, publikując treści które normalizują kryzys przez co wydaje się on być czymś na porządku dziennym.
Jednak czym jest kryzys w kontekście jednostki?
Kryzys czasowo wybija z równowagi psychologicznej. Przy wsparciu naturalnym i profesjonalnym osoba doświadczająca kryzysu dość szybko powraca do równowagi. Wsparcie jest o tyle kluczowe, iż chroni osobę doświadczającą kryzysu przed ewentualnymi dalszymi szkodami.
Z punktu widzenia biologicznego w trakcie kryzysu układ limbiczny wchodzi w stan pobudzenia oraz nadaktywności przy jednoczesnej obniżonej aktywności płatów przedczołowych. Innymi słowy nasz mózg determinuje pewnego rodzaju konsekwencje manifestujące się w naszym zachowaniu i samopoczuciu.
Przykładowe objawy kryzysu to:
- Trudności w kontroli emocji. (np. niekontrolowane wybuchy złości lub płaczu)
- Trudności w koncentracji uwagi co w efekcie przekłada się na nie kończenie rozpoczętych zadań, zapominanie, dezorganizację itp.
- Trudności w znajdowaniu rozwiązań, podejmowaniu decyzji. Innymi słowy – zwlekanie z realizacją zadań ( prokrastynacja), trudności w planowaniu.
- Negatywne i fatalistyczne myślenie
- Izolacja społeczna. Osoby dotknięte kryzysem często wycofują się z interakcji społecznych, stają się małomówne, zamknięte w sobie.
- Problemy ze snem. Trudności z zasypianiem lub słabej jakości sen co przekłada się na ciągłe zmęczenie
- Problemy z apetytem Może to być zarówno objadanie się jak i utrata apetytu
- Obniżona motywacja do robienia czegokolwiek, brak energii
- Brak poczucia bezpieczeństwa
- Spadek/zanik libido
- Nieregularne miesiączkowanie
Pierwsza Pomoc Psychologiczna dla osoby z kryzysem
Nie musisz być psychologiem czy psychoterapeutą aby pomóc osobie doświadczającej kryzysu.
Dokładnie na wzór pierwszej pomocy przedmedycznej ważne, aby umieć dać wsparcie na pierwszej linii i wspomóc w ustabilizowaniu osoby zanim możliwa będzie profesjonalna pomoc.
Wysłuchaj
Kiedy dostrzegasz symptomy kryzysu u drugiej osoby sprawdź to z nią. Zapytaj czy chce na ten temat porozmawiać. Bądź przy tym uważny, nastawiony na aktywne słuchanie.
Czym charakteryzuje się uważne słuchanie?
- Nie bój się ciszy – czasem warto poczekać niż zagadywać coś co czeka na wypowiedzenie
- Nie przerywaj
- Nie zasypuj pytaniami
- Nie oceniaj, nie komentuj
- Nie pocieszaj
- Nie doradzaj, aby nie unieważniać słów drugiej osoby
- Używaj parafrazy i odzwierciedlaj
- Potwierdź, że słyszysz np. przez potakiwanie
Rozpoznanie sytuacji
Na tym etapie wyłaniamy wydarzenie wywołujące kryzys.
- Kryzys życiowy (zagrożenie utratą pracy, rozwodem, wypaleniem zawodowym itp.),
- Kryzys rozwojowy (syndrom pustego gniazda, zakończenie ważnego etapu życiu, przejście na emeryturę, decyzja małżeństwo vs kariera itp),
- Kryzys egzystencjalny ( utrata sensu życia, samotność, konfrontacja ze śmiercią, poczucie braku wolności itp.)
Dlaczego jest to ważne?
Rozpoznanie problemu i zebranie informacji pozwala nam zdecydować na czym w pierwszej kolejności należy się skupić. Osoba doświadczająca kryzysu często nie dostrzega swoich zasobów, może nie wiedzieć od czego zacząć. Jako wsparcie pomagasz w nazwaniu problemu – tylko problem nazwany może zostać rozwiązany. Przydatne mogą okazać się pytania:
- Co jest dla Ciebie najważniejsze w tej sytuacji?
- Od czego chciałbyś zacząć?
- Co wydaje Ci się najpilniejsze?
Bądź wsparciem
I nie oznacza to wcale doradzania. Wsparciem jest już sama uważna i czuła obecność, która daje przestrzeń na wyrażenie tego co trudne. Najważniejszym jest, aby osoba doświadczająca kryzysu czuła się usłyszana, zobaczona oraz dostrzegła, że nie jest z tym sama.
Poczucie wsparcia jest pierwszym krokiem do samoregulacji czyli umiejętności do zarządzania trudnymi i silnymi emocjami.
Wspólnie możecie rozważyć dostępne możliwości i działanie oraz stworzyć krótkoterminowy plan działania, aby zająć się tym co wcześniej ustaliliście jako priorytetowe.
Najważniejsze, aby osoba w kryzysie poczuła na nowo sprawczość, podjęła własne działania z wykorzystaniem posiadanych zasobów.
To wszystko pozwoli opanować chaos w jakim znajduje się osoba w kryzysie. Obniża lęk, podnosi poziom nadziei. Osoba w kryzysie ma możliwość dostrzeżenia światełka w tunelu. Pojawia się w jej głowie plan od czego należałoby zacząć, na czym się skupić aby wyjść z trudnej sytuacji i powrócić do równowagi.
Nie zawsze pierwsza pomoc jest wystarczająca. Zdarza się, że symptomy kryzysu będą się nadal utrzymywać na wysokim poziomie. W takiej sytuacji należy zwrócić się o pomoc do specjalisty.